Günümüzde en sık rastlanan sosyal uyum problemlerinden biri çocuklarda akran zorbalığıdır. Akran zorbalığı çocuk ve ergenlerin gelişim dönemlerini karşılaştıkları fiziksel sözler ya da psikolojik olarak zarar görmelerine neden olabilecek ciddi bir sorundur. Tekrarlayan ve kasıtlı olarak bir kişiye zarar verme amacı güden bir davranıştır. Bu davranış Mağdurun kendisini güvende hissetme hakkını elinden alır ve uzun vadeli bir şekilde kalıcı psikolojik etkiler bırakabilir.

Akran zorbalığı yalnızca itip kakmak ya da dalga geçmekten ibaret değildir. Bir güç dengesizliğini içerir. Bu dengesizlik içerisinde zorba, mağduru kendisinden daha güçsüz bir şekilde algılar. Zorbalık okul ortamında en sık karşılaşılan şiddet türlerinden biri olarak hem akademik başarıyı Hem de sosyal ve duygusal gelişimi olumsuz etkiler. Akran zorbalığı çocukların sağlıklı bir çevrede büyümesinin önündeki en önemli engellerden biri olabilir.

Zorbalıkla mücadelede ilk adım durumu doğru bir şekilde tanımak ve kabul etmektir. Çünkü Zorbalık eylemleri tek seferlik kavgalarda ya da anlaşılmazlık üzerine gerçekleşmez. Sistemli bir şekilde tekrarlayıcı ve hedefli davranışlar olarak karşımıza çıkar. Bu bağlamda Anaokulu yaşlarından itibaren çocukların düzenli bir şekilde okul içerisinde de takip edilmesi son derece önemlidir. Özellikle erken yaşlarda doğru sosyal becerileri kazandırmak zorbalığın ortaya çıkışını önlemede kilit bir rol oynar. Bu nedenle çocuğun gelişiminin temel taşlarının atıldığı Anaokulu eğitiminin kalitesi de bir o kadar kritik öneme sahiptir.

Zorbalık Türleri

Akran zorbalığı tek bir kalıplara da tek bir türde ortaya çıkmayabilir. Zorbalığın türlerini bilmek ve zorbalık belirtileri konusunda erken teşhis etmek duruma doğru bir şekilde müdahale etme konusunda önemlidir. Bu noktada olası zorbalık türlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Fiziksel Zorbalık: Çocukların yaşadığı en belirgin olan zorbalık türüdür. Bir çocuğun diğerini fiziksel olarak Sürekli zarar vermesini içerir. Vurmak, itmek, tekme atmak, eşyalarına zarar vermek ya da eşyalarını çalmak gibi eylemleri kapsar. Fiziksel zorbalık genelde çok kolay fark edilir ancak mağdurun korkusu nedeniyle gizlenebilir.
2. Sözel Zorbalık: Bir çocuğun sosyal itibarını ya da sosyal ilişkilerini hedef alan zorbalık türüdür. Dışlama, dedikodu yayma, onun hakkında yalan söyleme, başkalarını mağdur olan kişiye karşı kışkırtma ya da utandırıcı durumlara sokma gibi davranışlarla kendini gösterir. Bu tür zorbalık özellikle ergenlik döneminde kız çocukları arasında yaygındır. Mağdur olan kişiyi sosyal izolasyona iter.
3. Cinsel Zorbalık: Karşıdaki kişinin istemediği türden cinsel şakalar yorumlar ya da istenmeyen dokunuşlar cinsel zorbalık içerisine girer. Cinsel zorbalık sadece fiziksel olarak değil cinsel içerikli mesajlar gönderme ya da bu türdeki içerikteki fotoğrafları ve medya ögelerini izlemeyi zorlama gibi çeşitli taciz içeren davranışları da kapsayabilir.

Erken uyarı işaretleri

Çocuğunuzun okulda zorbalıkla baş etme mücadelesi verip vermediğini anlamanın bazı yolları vardır. Çocuğun davranış ve ruh halinde meydana gelen ani ya da sürekli değişiklikleri gözlemlemek bu konuda önemlidir. Ebeveynler ve eğitimciler zorbalık için erken uyarı işaretleri konusunda olabildiğince hassas olmalıdır. Bu noktada fiziksel duygusal ve davranışsal çeşitli belirtiler ortaya çıkabilir. Bunların yanında sosyal geri çekilme ya da bazı eşyalarının kaybolması ya da zarar görmesi gibi konular da bir erken uyarı işareti olabilir. Bu işaretlerden bir ya da birkaçının uzun süre devam etmesi çocuğunuzun zorbalık yaşadığının güçlü bir göstergesi olabilir.

Çocuğun üzerinde açıklanamayan morluklar kesikler ya da yırtık kıyafetler olması, iştah bozuklukları, sık sık baş ya da karın ağrısı gibi şikâyetler fiziksel bir belirti olabilir. Bunun yanında ani bir şekilde sinirlenen ya da hırçın davranan veya bunun tam tersi olarak aşırı içe kapanan çocuk yine aynı şekilde zorbalığa maruz kalıyor olabilir. Çocuklar böyle durumlarda eskiden keyif aldığı aktivitelere karşı ilgisiz olup okula gitmek istemeyebilirler. Sosyal arkadaş çevresinden uzaklaşır ve etkinliklere katılmayı reddetmek isterler. Böyle bir durumda aile üyeleriyle bile iletişim kurmaktan kaçınmak olasıdır.

Çocuğa doğru yaklaşım

Bir ebeveyn olarak çocuğunuzun zorbalığı maruz kaldığını düşünüyorsanız ya da böyle bir durum olduğunu öğrendiğinizde zorbalık yaşayan çocuğa nasıl davranmalı konusunda süreci yönetmek önemlidir. Sakin ve destekleyici bir tutum çocuğun yaşadığı zorluklarla mücadele etmesinde kolaylaştırıcı olacaktır. Bu noktada çocuğunuz size açıldığında ani tepkiler vermeden öfkelenmeden ya da hemen okulu aramak gibi tepki geliştirmeden önce onun anlattıklarının ne kadar önemli olduğunu hissettirmek önemlidir. Suçlayıcı bir psikoloji ile “Sen de karşılık verseydin" veya "Neden öğretmene hemen söylemedin?" gibi yönlendirmeler yapılmamalıdır.

Çocuğunuz zorbalığa uğradığını söylediği noktada belli bir güven ve destek unsuruna ihtiyacı da vardır. Bu noktada onu korumak için elinizden geleni yapacağına dair net bir güvence vermek önemlidir. Böyle bir durumda çocuk hem yalnız kaldığını hissetmemiş olur hem de kendisini çok daha güçlü hisseder. Çocuğunuzu zorbalık ile ilgili durumlarda kendisini nasıl savunabileceğine dair sosyal ve duygusal beceriler kazandırmak da böyle bir durumla karşılaştığında ne yapacağı konusunda bilgi sahibi olması için son derece önemlidir.

Okulla görüşme rehberi

Çocuğunuzun zorbalık yaşadığını düşünüyorsanız, zorbalık olaylarının çözümü için okul yönetimi ile işbirliği yapmak kritik önem taşır. Okul içerisinde yer alan öğretmenler ve yönetimden destek alarak iyi bir görüşme gerçekleştirmek bu durumun tekrarlanmasının önüne geçer. Görüşme öncesinde bir hazırlık yaparak doğru adımları izlemek süreci hızlandırır.

●     Olayların yaşandığı tarih saat yer ve olaya kimlerin dâhil olduğu ile ilgili kanıtları detaylıca not edin. Fiziksel ya da Siber zorbalığa ait kanıtları varsa ekran görüntüsü mesajlar gibi materyallerle birlikte hazırlayın. Aynı şekilde Tanık olan kişiler varsa bu kişilerle de iletişime geçin.

●     Okulun rehberlik servisi ya da müdür yardımcısı ile resmi bir görüşme talebinde bulunun. Görüşmenin ana odağının “yalnızca çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlanması” olduğunu aktarın ve bu durumda zorbalığın durdurulması talebinizi iletin.

●     Okulun zorbalıkla mücadele politikaları konusunda nasıl bir süreç işlettiğini öğrenin. Özellikle ERA Koleji odağında öğrenci merkezine güvenme okul ortamını önceliklendiren bir sistem genellikle zorbalıkla mücadele konusunda net prosedürlere sahiptir. İlgili prosedürlerin ne şartlarda ve nasıl işletildiğine dair detaylı bir bilgi alın.

●     Okul ile birlikte uygulayabileceğiniz ve zaman çizelgesi olan somut bir eylem planı oluşturun. Bu plan ile zorbanın disiplin sürecini çocuğunuzun ise psikolojik desteğe erişimini ve olayların takibine kontrol altında tutun.

●     Görüşmeden sonra düzenli aralıklarla okul ile iletişime geçip sürecin takibini sağlayın. Eylem planının uygulanma durumunu takip edin. Zorbalık olaylarının tekrar etmesi durumunda çekinmeden yeniden iletişime geçeceğiniz net bir şekilde ifade edin.

Siber Zorbalık

Dijital teknolojilerin yaygınlaşması ile birlikte zor balık yalnızca fiziksel olarak sınıf içi ortamda değil teknolojinin taşındığı her alanda da çocukların karşısına çıkabilmektedir. Bu noktada siber zorbalık elektronik iletişim araçları ile yapılan her türlü taciz tehdit utandırma ya da Hedef gösterme eylemini ifade eden bir tanımdır. Sosyal medya, e-posta çeşitli, mesajlaşma uygulamaları gibi elektronik iletişim araçları ile 7/24 devam edebilen ve çok geniş kitlelere anında ulaşabilen siber zorbalık nedeniyle çocuğunuz üzerinde ciddi bir baskı hissediyor olabilir. Böyle bir durumda çocuğun izni olmadan herhangi bir şekilde dijital mecralardaki herhangi bir faaliyeti yayınlamanın görsellerini paylaşmanın yasak ve sakıncalı olduğunu vurgulayın.

Siber Zorbalıktan Korunma Yolları

●        Gizlilik Ayarları: Çocuğunuzun sosyal medya ve oyun hesaplarının gizlilik ayarlarını en üst düzeye getirdiğinden emin olun. Sadece tanıdığı ve güvendiği kişilerin paylaşımlarını görmesine izin verin.

●        İletişim Kanalları: Çocuğunuza, siber zorbalığa uğradığında size veya güvendiği bir yetişkine hemen haber vermesi gerektiğini öğretin. Korkmaması gerektiğini ve her zaman yanında olduğunuzu hissettirin.

●        Kanıt Saklama: Siber zorbalık kanıtlarını (mesajlar, ekran görüntüleri) silmeden saklayın. Bunlar, okul yönetimi veya yasal merciler nezdinde kanıt olarak kullanılabilir. Zorbanın engellenmesi, hesapların rapor edilmesi ve gerekirse yasal sürecin başlatılması önemlidir.